Vận động là những hoạt động- cử động của cơ thể nhằm đáp ứng lại những kích thích từ bên ngoài môi trường đối với chủ thể hoạt động. Vận động chủ yếu được chia làm 2 loại hình: vận động tinh và vận động thô.

MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP TRẺ PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG VẬN ĐỘNG
VÀ TỰ PHỤC VỤ BẢN THÂN


Vận động là gì?
Vận động là những hoạt động - cử động của cơ thể nhằm đáp ứng lại những kích thích từ bên ngoài môi trường đối với chủ thể hoạt động.

Vận động chủ yếu được chia làm 2 loại hình: vận động tinh và vận động thô. Trong đó: các kỹ năng bao gồm các cử động nhỏ (khéo léo), được gọi là kỹ năng vận động tinh và các vận động mạnh mẽ,  gọi là các kỹ năng vận động thô. Làm chủ vận động tinh cần cho các hoạt động như viết văn bản và vẽ, trong khi làm chủ vận động thô là cần thiết cho các hoạt động như đi bộ và chạy nhảy…

Ngoài ra, còn một số loại hình vận động khác như vận động bổ trợ phát triển ngôn ngữ, vận động điều hòa cảm giác…

Mỗi một loại hình vận động đều nhằm phục vụ một mục đích nhất định, tùy thuộc vào chủ thể của hoạt động. Đó chính là tính mục đích của vận động.

Các loại hình vận động ở trẻ tự kỷ:

Vận động thô

Vận động thô là khả năng phát triển các hoạt động toàn thân và khả năng giữ thăng bằng cơ thể cần đến các nhóm cơ lớn như : chạy, nhảy, nhảy lò cò , trèo leo và chơi bóng... Đây là kỹ năng vận đông đòi hỏi sự nhanh, mạnh và dứt khoát. Khi trẻ phát triển kỹ năng vận động thô, các kỹ năng khác cũng phát triển theo, chẳng hạn phối hợp mắt-tay/chân, chức năng giác quan (thị giác, xúc giác, tiền đình, thính giác), kỹ năng làm việc và chơi trong nhóm và môi tường thể thao, và tăng tự tin.

Trẻ tự kỷ có thể gặp khó khăn về vận động thô do các lý do sau:

- Vấn đề về cảm nhận cơ thể (trong không gian)

- Thiếu động lực để tham gia và tập luyện các hoạt động

- Tránh né do bản chất xã hội của các hoạt động (ví dụ như thể thao )

- Sức khỏe hoặc sức bền kém

- Thiếu tự tin hoặc sợ các dụng cụ chuyển động

- Khả năng giải quyết vấn đề để phát triển kỹ năng kém

Vận động tinh

Là khả năng kết hợp khéo léo của đôi tay và khả năng quan sát của đôi mắt. Đây là kỹ năng vận động đòi hỏi khéo léo, tỉ mỉ, kiên trì để thực hiện những động tác nhỏ và đòi hỏi sự chính xác cao…

Trẻ bị tự kỷ thường có bị chậm về vận động tinh vì nhiều lý do khác nhau. Trong đó có:

- Thiếu động lực tham gia vào các hoạt động loại này

- Tay yếu

- Chậm phát triển về trí tuệ

- Khả năng tập trung và chú ý kém

- Và khó khăn trong giải quyết vấn đề

Điều quan trọng là ta phải đưa ra được các hoạt động vận động tinh theo cách có động lực và hấp dẫn phù hợp với mức đồ phát triển của trẻ, để đảm bảo là trẻ sẵn sàng tham gia vào và tăng khả năng thành công.

Vận động kết hợp

Là sự kết hợp cả vận động tinh và vận động thô, giúp trẻ thay đổi và thích ứng với các loại hình vận động nhanh nhẹn và khéo léo hơn

Vận động bổ trợ phát âm

Là những loại hình vận động hỗ trợ cho việc học nói của trẻ như: vận động ép hơi (đẩy hơi), mát xa miệng, vận động cơ miệng – hàm – lưỡi, vận động nhai

Vận động điều hòa cảm giác

Là những hoạt động giúp trẻ điều hòa và cân bằng các cảm giác cơ thể thông qua các giác quan: xúc giác, khứu giác, vị giác, hệ tiền đình, hệ thính giác, thị giác.

Tại sao cần tác động đến những kỹ năng vận động cho trẻ tự kỷ

- Đa số trẻ tự kỷ đều gặp khó khăn về vận động, trong đó có khoảng 1/3 số trẻ thuộc thể ì, khó hoạt hóa được hoạt động vận động của cơ thể trẻ; 2/3 số trẻ thường tăng năng động và khó khăn trong việc tự kiểm soát hành vi của mình; thêm vào đó là vấn đề khó khăn trong khả năng điều hòa cảm giác cơ thể. Vậy, tác động đến vận động là điều đầu tiên cần thực hiện để giúp trẻ giữ cơ thể trong trạng thái cân bằng để có thể hoạt động, học tập và làm việc hiệu quả.

- Hầu hết trẻ tự kỷ gặp khó khăn trong việc xác định tính mục đích của hoạt động. Vận động ở trẻ tự kỷ thường tự phát mà chính bản thân trẻ cũng không kiểm soát được.

- Vận động là kỹ năng nền tảng góp phần giúp trẻ tự kỷ kiểm soát hành vi, hoạt hóa hành vi – vận động, đẩy nhanh hoặc kiểm soát tốc độ và khả năng tư duy…à Quá trình học tập và rèn luyện của trẻ sẽ diễn ra hiệu quả hơn.

- Phát âm và ngôn ngữ là một trong những thách thức khó nhất để vượt qua. Cách phát âm chính xác đòi hỏi kỹ năng vận động tinh liên quan đến kiểm soát các cơ hàm – miệng – lưỡi; các dây thần kinh hỗ trợ cho việc phát âm à Cần có những bài tập bổ trợ hỗ trợ cho trẻ trong việc học phát âm.

Kỹ năng tự phục vụ

Tự phục vụ bản thân là những kỹ năng giúp trẻ tự phục vụ được chính mình trong các tình huống như : ăn, uống, ngủ, nghỉ, vệ sinh…

Đối với trẻ tự kỷ thì những kỹ năng này thường dừng ở mức rất đơn giản.

Phân loại kỹ năng tự phục vụ

Có nhiều cách phân loại và nhóm các loại hình tự phục vụ bản thân. Để phù hợp với giai đoạn phát triển tâm vận động của trẻ và thuận tiện cho việc can thiệp – trị liệu, có thể chia thành 4 loại sau:

+ Kỹ năng mặc và cởi một cách độc lập

+ Các kỹ năng cơ bản về ăn uống và chuẩn bị đồ ăn

+ Kỹ năng tự chăm sóc bản thân.

+ Kỹ năng cơ bản về đi vệ sinh

Tại sao trẻ tự kỷ cần được hướng dẫn về kỹ năng tự phục vụ bản thân?

+ Mang lại lợi ích về mặt sức khỏe cho trẻ

+ Hiểu biết về văn hóa, xã hội

+ Bước đầu có ý thức và có khả năng thích nghi với cuộc sống

+ Kiểm soát, điều chỉnh những hành vi tiêu cực, làm chủ được bản thân.

+ Tự chăm sóc được bản thân

Chiến lược tác động đến vận động

1. Giới thiệu thông tin để trẻ hiểu và biết hoạt động trẻ sắp được hướng dẫn

2. Hướng dẫn trẻ thực hiện bài tập vận động  có sự trợ giúp hoàn toàn

3. Hướng dẫn trẻ thực hiện bài tập vận động có sự trợ giúp (giảm dần sự trợ giúp theo mức độ hợp tác của trẻ)

4. Trẻ chủ động thực hiện bài tập vận động ở khoảng cách gần, có sự giám sát của NTL

5. Trẻ chủ động thực hiện bài tập vận động ở khoảng cách xa hơn, cần hoặc không cần sự trợ giúp của NTL trẻ vẫn thực hiện được

6. Trẻ chủ động thực hiện các bài tập vận động trong nhóm nhỏ (kết hợp hoạt động với 1 đối tác khác)

7. Trẻ chủ động thực hiện các bài tập vận động trong nhóm lớn, biết cách phối kết hợp cùng nhiều trẻ 1 lúc.

8. Trẻ thực hiện hoạt động 1 cách hoàn toàn chủ động và độc lập; có sự sáng tạo và thể hiện bản thân nhiều trong khi hoạt động.

* Chiến lược thực hiện kỹ năng tự chăm sóc bản thân cũng tiến hành theo 7 bước trên; mức độ tăng dần từ dễ đến khó; trợ giúp hoàn toàn đến hoạt động độc lập.

* Trong quá trình thực hiện từng bài tập luôn luôn có sự linh hoạt và thay đổi, điều chỉnh khi cần thiết à mục tiêu là để phù hợp với từng trẻ và giúp trẻ học được nhiều nhất có thể.

Những dụng cụ phục vụ cho vận động và tự phục vụ bản thân

Vận động:





- Thảm gai


- Cầu trượt

- Xâu hoa, xâu hạt

- Khối gỗ các kích thước khác nhau

- Bóng

Tự phục vụ bản thân

- Quần áo, búp bê

- Dụng cụ nấu ăn, bát, thìa, đũa, cốc…

- Gương, lược, bàn chải đánh răng

- Bô, chậu…

- Quần – áo, dép, ba lô, khẩu trang...



Những nguyên tắc cần lưu ý khi tiến hành tác động đến vận động – kỹ năng tự khục vụ cho trẻ tự kỷ.

1. Luôn luôn để trẻ trong tầm kiểm soát của NTL

2. Đảm bảo tuyệt đối an toàn của trẻ trong mọi tình huống

3. Ngôn ngữ sử dụng khi hướng dẫn trẻ: đơn giản, dễ hiểu, chậm và rõ ràng.

4. Thống nhất cách hướng dẫn đối với mọi đối tượng tiếp xúc với trẻ

5. Tạo môi trường vận động cho trẻ mọi lúc, mọi nơi.

6. Kiên nhẫn chờ đợi, cho trẻ thời gian để trẻ hiểu và thực hiện được trong mọi tình huống.

7. Khen ngợi và khích lệ trẻ kịp thời